Romansowała z kobietami i mężczyznami. O Polce słyszał cały świat

Tamara Rosa Hurwitz przyszła na świat 16 maja 1898 roku w Warszawie, w rodzinie o wysokim kapitale kulturowym i intelektualnym. Jako dziewczynka wykazywała talent plastyczny i już wtedy nie interesowało jej życie podporządkowane społecznym oczekiwaniom wobec kobiet początku XX wieku.

Przełomowym momentem w jej życiu była podróż do Sankt Petersburga w 1911 roku. To tam, na jednym z balów maskowych, poznała Tadeusza Łempickiego, eleganckiego, dobrze sytuowanego prawnika. Tamara pojawiła się na przyjęciu przebrana za pasterkę, prowadzącą na sznurku żywe gęsi. Był to gest teatralny, zapamiętany przez wszystkich obecnych.

Związek z Tadeuszem szybko przerodził się w małżeństwo. Ślub odbył się w 1915 lub 1916 roku. Tamara miała zaledwie 18 lat i przyjęła nazwisko męża. Stabilność, którą symbolizował, wkrótce została brutalnie przerwana przez rewolucję październikową i aresztowanie Tadeusza. Według przekazów, Tamara miała przyczynić się do uwolnienia go, spędzając noc ze szwedzkim konsulem. Pokazała wtedy, że w sytuacjach kryzysowych działa bez sentymentów.

"Pasja jest kobietą". Kayah ze wzruszeniem w oczach wspomina mamę: "Doznałam wielkiej straty"

Narodziny córki Kizette wprowadziły do jej życia nowe wyzwania, tym bardziej że Tamara nie chciała rezygnować z towarzyskich spotkań i artystycznego rozwoju. Kizette spędzała większość czasu pod opieką guwernantek i babci Malwiny. Matka starała się jednak wprowadzać córkę w świat sztuki, zabierała na spacery po Paryżu i opowiadała historie o ludziach, których portretowała. Ich relacja była złożona. Z jednej strony Tamara często ukrywała istnienie córki, a z drugiej nadmiernie ją kontrolowała i wymagała pozowania do jej obrazów.

Rewolucja zmusiła rodzinę do wyjazdu do Paryża, gdzie Tamara w 1922 roku rozpoczęła studia w Académie Ranson. W tym czasie poznawała malarzy i kolekcjonerów, w tym André Lhota i Fernanda Légera, którzy wywarli istotny wpływ na jej malarstwo. Szybko wypracowała rozpoznawalny styl art déco, łączący klasyczną figuratywność z geometryczną precyzją. Przyjęcie pseudonimu Tamara de Lempicka podkreślało jej arystokratyczny charakter.

Małżeństwo z Tadeuszem Łempickim stopniowo się rozpadało. Tamara musiała sprzedać swoje kosztowności, żeby utrzymać rodzinę i opłacić mieszkanie. Tadeusz nie odnalazł się w emigracyjnym Paryżu, popadł w depresję i nie podejmował pracy. Między małżonkami coraz częściej dochodziło do kłótni, a nawet przemocy fizycznej. Tamara z kolei chłonęła wolność i paryskie możliwości. Rozwód był dla artystki symbolicznym zerwaniem z dawnym życiem.

Jednym z ważniejszych momentów było nawiązanie relacji z baronem Raoulem Kuffnerem, zamożnym kolekcjonerem, który w 1934 roku stał się jej drugim mężem. Związek ten zapewnił jej finansowe bezpieczeństwo, ale miał charakter bardziej kontraktu niż romantycznego oddania. Tamara nigdy nie zrezygnowała z autonomii ani potrzeby flirtu. Jej życie intymne było pełne prowokacji. Otwarcie romansowała z mężczyznami i kobietami w czasach, gdy takie związki były społecznie nieakceptowane.

Kontrowersyjne relacje przenikały do twórczości Łempickiej, nadając pracom erotyczną intensywność i dramatyzm. "La Belle Rafaëla" to jeden z najbardziej śmiałych aktów epoki. Monumentalna, naga, pozbawiona skrępowania kobieta, zajmuje niemal całą przestrzeń obrazu. Co ciekawe, widniejąca na nim modelka, Rafaëla, była kochanką Tamary, a samo dzieło stanowi celebrację cielesności.

Łempicka zdobyła uznanie wśród paryskich elit w latach 20. i 30. W jej portretach wyczuwało się zarówno luksus, jak i cechy charakteru portretowanego. "Autoportret w zielonym Bugatti" stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł XX wieku. To przede wszystkim manifest nowoczesnej, niezależnej kobiety. Tamara ukazała na nim siebie jako kierowcę sportowego samochodu, symbolu wolności, w skórzanym stroju i kasku, z wyzywającym spojrzeniem. Co istotne, Bugatti było tu bardziej ideą niż rzeczywistością, ponieważ malarka w rzeczywistości jeździła innym autem.

Tamara sama aranżowała sceny, dobierała modelki i rekwizyty do swoich obrazów, tak aby każde płótno było odzwierciedleniem jej indywidualizmu. Warto dodać, że często korzystała z fotografii jako źródła inspiracji, co pozwalało uzyskać charakterystyczny geometryczny efekt. Jej dzieła były prezentowane w najsłynniejszych galeriach sztuki m.in. w Galerie Bernheim-Jeune, Galerie Charpentier i na międzynarodowych wystawach, zdobywając uznanie krytyków.

W prywatnym życiu Łempicka potrafiła być surowa. Jako matka bywała czuła, ale częściej dyscyplinująca, a ich więź kształtowała się w cieniu intensywnego stylu życia Tamary. Córka często obserwowała matkę w atelier, na wystawach i bankietach, poznając blaski, ale i cenę prowadzenia bujnego życia artystycznego. Kizette wspominała, że Tamara często nakładała sobie makijaż przed pracą nad obrazem. Miała też zwyczaj malować portrety znajomych podczas przyjęć, siedząc na sofie wśród gości, twierdząc, że "luksus wymaga pracy w każdych warunkach". 

Papierosy, alkohol i ekstrawaganckie kreacje były jej codziennością. Każdy dzień miała skrupulatnie zaplanowany, określone godziny pracy, wizyty u krawców, fryzjera i wieczorne wyjścia. Jej atelier przy Rue de la Boétie było miejscem spotkań paryskiej śmietanki towarzyskiej. Zapraszała do siebie samą Coco Chanel, Jean Cocteau, Joséphine Baker i licznych kolekcjonerów z całej Europy. Podczas jednej z kolacji kazała zagrać na pianinie swoim modelkom, by "poczuły rytm obrazu", co później stało się inspiracją do kilku jej portretów.

Podczas II wojny światowej Łempicka wyjechała do Stanów Zjednoczonych. Styl, którego była przedstawicielką, stracił na popularności, ale w latach 60. i 70. art déco przeżywało renesans. W tym czasie Tamara uczestniczyła w licznych wystawach retrospektywnych m.in. w Museum of Modern Art w Nowym Jorku w 1976 roku. Utrzymywała kontakty z europejskimi artystami, podróżowała i pokazywała, że niezależność i energia nie zanikają wraz z wiekiem. Jej obrazy były sprzedawane na aukcjach Christie’s i Sotheby’s za rekordowe kwoty, sięgające nawet 3 milionów dolarów.

W ostatnim okresie życia zmagała się z chorobą Alzheimera, która stopniowo ograniczała jej niezależność i sprawność psychiczną. Coraz rzadziej malowała, a intensywność, z której słynęła przez dekady, ustępowała miejsca zmęczeniu i wycofaniu. W tym czasie, paradoksalnie, najbliższą osobą stała się dla niej córka Kizette, która sama była wspaniałą pisarką i tworzyła sztuki teatralne. To ona, do samego końca, opiekowała się matką w Meksyku, organizowała leczenie i załatwiała codzienne sprawy. Relacja, przez lata trudna, u schyłku życia przekształciła się w dojrzałą bliskość.

De Lempicka zmarła we śnie 18 marca 1980 roku. Zgodnie z ostatnią wolą, jej prochy rozrzucono nad wulkanem Popocatépetl. Choć choroba ograniczyła jej ciało, duch Tamary pozostał nieposkromiony. Historia artystki pokazuje, że prawdziwa siła nie polega na dopasowaniu się do epoki, lecz na odwadze, by ją współtworzyć.