stop rakowi
AAA
fot. Jupiterimages
Na świecie rocznie na raka szyjki macicy choruje około pół miliona kobiet, 270.000 z nich umiera. W skali globalnej jest to drugi najczęściej atakujący kobiety nowotwór, w tym 80 proc. śmiertelnych przypadków zachorowań przypada na kraje rozwijające się.
Rak szyjki macicy nie jest dziedziczny, ani uwarunkowany genetycznie19. Jest skutkiem zakażenia onkogennymi typami wirusa HPV20,21.
W Polsce co roku o chorobie dowiaduje się około 4000 kobiet, mniej więcej połowa przypadków prowadzi do śmierci . Według statystyk Krajowego Rejestru Nowotworów odnotowuje się 13 przypadków raka szyjki macicy na 100 000 kobiet. Najwyższa zachorowalność na raka szyjki macicy występuje w województwie lubuskim, najniższa w opolskim . Najczęściej chorują i umierają kobiety w przedziale wiekowym 49 – 54, w ostatnich latach odnotowano jednak wzrost zachorowalności w młodszej grupie wiekowej (35 – 44 lata).
W Polsce zarówno współczynnik zachorowalności jak i umieralności na raka szyjki macicy jest jednym z najwyższych w Europie. Wskaźnik śmiertelności wynosi około 7 przypadków na 100 tysięcy. W innych krajach europejskich wskaźnik ten jest znacznie niższy, np. w Finlandii wynosi on 1,8 na 100 tysięcy kobiet.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)
Dotychczas zidentyfikowano ponad sto różnych typów wirusa HPV występujących u ludzi. Wśród nich około piętnastu wysokiego ryzyka onkogennego związanych z powstaniem zmian przednowotworowych i nowotworowych nabłonka płaskiego i/lub gruczołowego głównie okolic genitalnych i odbytu. Spośród wszystkich nowotworów (o dowolnej lokalizacji) związanych z infekcją HPV, ponad 93% stanowi rak szyjki macicy8. Najbardziej onkogenne typy wirusa HPV, oznaczone symbolami 16 i 18, odpowiadają za około 70 % przypadków raka szyjki macicy.
Kolejne trzy to HPV 45, HPV 31 oraz HPV 33. Są odpowiedzialne za około 10 % przypadków tej choroby12,13. Pozostałe (poza piętnastoma wspomnianymi) serotypy HPV, zwane wirusami niskiego ryzyka onkogennego, powodują zmiany o charakterze łagodnym: brodawki skórne lub brodawki narządów płciowych (tzw. kłykciny kończyste). Wirus HPV ma wysoki potencjał zakaźny. Infekcja HPV jest jedną z najpowszechniej występujących na świecie chorób przenoszonych drogą płciową (inicjacja seksualna, kontakt ze skórą okolic intymnych partnera). Szacuje się, że rocznie zakażonych zostaje 5,5 mln osób w skali świata.
Profilaktyka pierwotna
Najskuteczniejszą formą profilaktyki pierwotnej są szczepienia. Każda aktywna seksualnie kobieta jest narażona na zakażenie, warto zatem szczepić dziewczęta, które jeszcze nie podjęły inicjacji seksualnej. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Pediatryczne rekomendują populacyjne szczepienia dziewcząt w wieku 11-12 lat, uznając je za wskazane również w okresie 13 – 18 lat. W podanym przedziale wiekowym organizm wykazuje najsilniejszą odpowiedź immunologiczną 9,10.
Opublikowana, najdłuższa do tej pory, obserwacja dotycząca utrzymywania się przeciwciał po podaniu zarejestrowanej szczepionki przeciw HPV wykazała, że w 9 lat po szczepieniu szczepionką dwuwalentną u wszystkich badanych kobiet poziom odpowiednich przeciwciał był co najmniej 10-krotnie wyższy, niż poziom przeciwciał występujący po naturalnym zakażeniu HPV17.
Już na podstawie wcześniejszych danych o poziomach przeciwciał uzyskanych po podaniu szczepionki dwuwalentnej przewiduje się, że przez co najmniej 20 lat (a nawet 50 lat10) po szczepieniu przeciwciała będą utrzymywać się na poziomie dużo wyższym, niż poziom przeciwciał wytwarzany przez organizm w wyniku naturalnego zakażenia HPV18 (w wyniku naturalnego zakażenia wirusem HPV tylko około 50-60% kobiet wytwarza niewielkie stężenia odpowiednich przeciwciał, które szybko zanikają i nie chronią przed powtórną infekcją HPV9).
Obecnie na świecie populacyjne programy szczepień nie obejmują kobiet powyżej 26 lat. Decyzja o szczepieniach kobiet starszych, do 55 roku życia, powinna zostać podjęta po konsultacji z lekarzem ginekologiem.W Polsce zarejestrowano i dopuszczono do obrotu dwie szczepionki przeciwko HPV. Zarówno szczepionka dwuwalentna jak i czterowalentna zabezpieczają przed onkogennymi serotypami wirusa HPV 16 i HPV 18, odpowiedzialnymi za około 70% przypadków RSM - zapewniając tym samym 70-procentową ochronę przed rozwojem raka szyjki macicy.
Szczepionka dwuwalentna zapewnia dodatkowo szeroką ochronę krzyżową, w tym przed trzema kolejnymi, najczęściej występującymi, onkogennymi typami wirusa: HPV 31, HPV 33 oraz HPV 45, co w sumie skutkuje – w grupie dziewczynek i kobiet zaszczepionych przed ekspozycją na HPV (HPV naive) - 93,2% skutecznością tej szczepionki w zapobieganiu rozwojowi raka szyjki macicy bez względu na powodujący go typ wirusa HPV7.
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV)
Dotychczas zidentyfikowano ponad sto różnych typów wirusa HPV występujących u ludzi. Wśród nich około piętnastu wysokiego ryzyka onkogennego związanych z powstaniem zmian przednowotworowych i nowotworowych nabłonka płaskiego i/lub gruczołowego głównie okolic genitalnych i odbytu. Spośród wszystkich nowotworów (o dowolnej lokalizacji) związanych z infekcją HPV, ponad 93% stanowi rak szyjki macicy8. Najbardziej onkogenne typy wirusa HPV, oznaczone symbolami 16 i 18, odpowiadają za około 70 % przypadków raka szyjki macicy.
Kolejne trzy to HPV 45, HPV 31 oraz HPV 33. Są odpowiedzialne za około 10 % przypadków tej choroby12,13. Pozostałe (poza piętnastoma wspomnianymi) serotypy HPV, zwane wirusami niskiego ryzyka onkogennego, powodują zmiany o charakterze łagodnym: brodawki skórne lub brodawki narządów płciowych (tzw. kłykciny kończyste). Wirus HPV ma wysoki potencjał zakaźny. Infekcja HPV jest jedną z najpowszechniej występujących na świecie chorób przenoszonych drogą płciową (inicjacja seksualna, kontakt ze skórą okolic intymnych partnera). Szacuje się, że rocznie zakażonych zostaje 5,5 mln osób w skali świata.
Profilaktyka pierwotna
Najskuteczniejszą formą profilaktyki pierwotnej są szczepienia. Każda aktywna seksualnie kobieta jest narażona na zakażenie, warto zatem szczepić dziewczęta, które jeszcze nie podjęły inicjacji seksualnej. Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Pediatryczne rekomendują populacyjne szczepienia dziewcząt w wieku 11-12 lat, uznając je za wskazane również w okresie 13 – 18 lat. W podanym przedziale wiekowym organizm wykazuje najsilniejszą odpowiedź immunologiczną 9,10.
Opublikowana, najdłuższa do tej pory, obserwacja dotycząca utrzymywania się przeciwciał po podaniu zarejestrowanej szczepionki przeciw HPV wykazała, że w 9 lat po szczepieniu szczepionką dwuwalentną u wszystkich badanych kobiet poziom odpowiednich przeciwciał był co najmniej 10-krotnie wyższy, niż poziom przeciwciał występujący po naturalnym zakażeniu HPV17.
Już na podstawie wcześniejszych danych o poziomach przeciwciał uzyskanych po podaniu szczepionki dwuwalentnej przewiduje się, że przez co najmniej 20 lat (a nawet 50 lat10) po szczepieniu przeciwciała będą utrzymywać się na poziomie dużo wyższym, niż poziom przeciwciał wytwarzany przez organizm w wyniku naturalnego zakażenia HPV18 (w wyniku naturalnego zakażenia wirusem HPV tylko około 50-60% kobiet wytwarza niewielkie stężenia odpowiednich przeciwciał, które szybko zanikają i nie chronią przed powtórną infekcją HPV9).
Obecnie na świecie populacyjne programy szczepień nie obejmują kobiet powyżej 26 lat. Decyzja o szczepieniach kobiet starszych, do 55 roku życia, powinna zostać podjęta po konsultacji z lekarzem ginekologiem.W Polsce zarejestrowano i dopuszczono do obrotu dwie szczepionki przeciwko HPV. Zarówno szczepionka dwuwalentna jak i czterowalentna zabezpieczają przed onkogennymi serotypami wirusa HPV 16 i HPV 18, odpowiedzialnymi za około 70% przypadków RSM - zapewniając tym samym 70-procentową ochronę przed rozwojem raka szyjki macicy.
Szczepionka dwuwalentna zapewnia dodatkowo szeroką ochronę krzyżową, w tym przed trzema kolejnymi, najczęściej występującymi, onkogennymi typami wirusa: HPV 31, HPV 33 oraz HPV 45, co w sumie skutkuje – w grupie dziewczynek i kobiet zaszczepionych przed ekspozycją na HPV (HPV naive) - 93,2% skutecznością tej szczepionki w zapobieganiu rozwojowi raka szyjki macicy bez względu na powodujący go typ wirusa HPV7.
oceń
