Pojawia się po 50. roku życia. Wyróżnia się ponad 100 objawów

Dominika Mika, dziennikarka Wirtualnej Polski: Już w pierwszym rozdziale książki radzą panie, co zrobić, by nigdy "nie być starą", a drugi rozdział nosi wymowną nazwę "Umrzyj młodo, najpóźniej jak się da". Czy kobieta może nigdy nie czuć się "starą", jeśli jej ciało wyraźnie się zmienia?

Dr Monika Łukasiewicz, ginekolożka i seksuolożka, współautorka książki "Teraz ja. Ginekolożka z psycholożką o menopauzie": To, czy czujemy się "stare", nie wynika wyłącznie z metryki ani z tego, jak bardzo zmienia się ciało. W dużej mierze zależy od kondycji fizycznej i psychicznej, stylu życia, sposobu odżywiania, poziomu aktywności oraz tego, czy potrafimy czerpać z życia satysfakcję, zamiast funkcjonować w przewlekłym stresie. Istotną rolę odgrywają również hormony — ich obniżenie w okresie menopauzy jest fizjologiczne i może wiązać się ze spadkiem energii życiowej, gorszym snem, zmianami nastroju czy niskim libido.

Nie oznacza to jednak, że kobieta "musi się tak po prostu starzeć" w sensie utraty witalności czy sprawczości życiowej. Jeśli bowiem nie ma przeciwwskazań medycznych, hormonalna terapia menopauzalna może być jednym z elementów dbania o jakość życia. Pomaga ona utrzymać energię, rezerwę poznawczą, czyli pamięć i wpływa na satysfakcję seksualną. Kluczowe jest jednak całościowe podejście — ciało, psychika i styl życia. To te trzy parametry razem decydują o tym, jak kobieta przeżywa perimenopuzę i menopauzę. Dbajmy zatem o każdy z tych aspektów.

Uderzenia gorąca to najczęstszy objaw menopazuy. Kiedyś się je lekceważyło, tymczasem mogę one zwiększyć ryzyko pojawiania się alzheimera, parkinsona czy demencji. Które z symptomów menopauzy mogą być dla nas groźne?

Uderzenia gorąca to rzeczywiście najczęstszy i najbardziej rozpoznawalny objaw menopauzy. Przez lata były bagatelizowane, traktowane raczej jako "uciążliwość" niż sygnał zdrowotny. Dziś wiemy, że mogą mieć znacznie większe znaczenie, niż sądziliśmy.

Menopauza pojawia się zwykle między 51. a 53. rokiem życia, ale wcześniej większość kobiet wchodzi w kilkuletni okres perimenopauzy. To właśnie wtedy zaczynają się różnorodne objawy – rozróżnia się ich ponad sto. Uderzenia gorąca są najbardziej znane i dotyczą nawet 90 proc. kobiet, ale stanowią jedynie wierzchołek góry lodowej.

W trakcie uderzeń gorąca organizm reaguje poczuciem intensywnego ciepła, mimo że bodziec zewnętrzny wcale nie jest ciepły. Badania pokazują, że im częściej i intensywniej występują te epizody, tym częściej obserwuje się trudności z koncentracją i pamięcią. Z czasem wiążą się one ze zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, udarów, zawałów oraz chorób neurodegeneracyjnych, takich jak demencja czy alzheimer. Przedwczesna menopauza, czyli przed 45. rokiem życia, wiąże się też z wyższą śmiertelnością u kobiet.

Pierwsze objawy menopauzy bywają bardzo nietypowe. To może być pieczenie języka, problemy z dziąsłami, kołatania serca czy uczucie niepokoju. Wiele kobiet trafia wtedy do kardiologa, neurologa lub psychiatry, podejrzewając np. ataki paniki. Tymczasem często źródłem tych dolegliwości są wahania hormonalne i ich wpływ na mózg oraz układ nerwowy. Po wdrożeniu odpowiednio dobranej terapii hormonalnej samopoczucie wielu kobiet wyraźnie i szybko się poprawia.

Jak leczyć menopauzę? Istnieją przeciwskazania do terapii hormonalnej?

Leczenie menopauzy zawsze powinno być dobierane indywidualnie i prowadzone pod opieką doświadczonego ginekologa. Każda kobieta ma inną historię zdrowotną i inne potrzeby. Są sytuacje, w których hormonalna terapia menopauzalna rzeczywiście nie jest wskazana – m.in. po zawale serca, udarze, epizodach zakrzepicy czy zatorowości, a także w przypadku raka piersi. W książce nazywamy to obrazowo "czerwonym światłem" dla hormonów.

Jednocześnie u bardzo wielu kobiet hormonalna terapia menopauzalna może być stosowana bezpiecznie i przynieść realną poprawę jakości życia. Warto też uporządkować pewne lęki, które przez lata narosły wokół tej terapii. Dawne ostrzeżenia o znacznym wzroście ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów, tzw. black box warning, umieszczane na opakowaniach hormonalnej terapii, zostały wycofane przez FDA w listopadzie 2025 roku.

Aktualne dane pokazują, że ryzyko raka piersi związane z terapią hormonalną jest bardzo niskie – mniejsze niż u jednej na tysiąc kobiet. Dlatego straszenie pacjentek rakiem piersi jako nieuchronną konsekwencją hormonoterapii nie ma dziś uzasadnienia w wiedzy medycznej. Kluczowe jest podejmowanie decyzji w oparciu o aktualne badania naukowe, indywidualną ocenę ryzyka i korzyści oraz rozmowę z lekarzem – a nie na podstawie mitów i przekonań sprzed kilkunastu lat.

À propos mitów - czy w okresie perimenopauzy i menopauzy seks rzeczywiście musi ulec pogorszeniu? Jakie są takie największe wyzwania w tym okresie? 

Nie lubię słowa "musi". Seks w okresie perimenopauzy i menopauzy nie musi się pogarszać, choć oczywiście pojawiają się realne wyzwania. Spadek hormonów prowadzi do ścieńczenia śluzówki pochwy, suchości i obniżenia libido, co może skutkować bólem i – zupełnie zrozumiałym – unikaniem współżycia.

Sytuację często komplikuje tzw. doublepause, czyli moment, gdy równolegle partner przechodzi swoje zmiany: problemy z erekcją, spadek testosteronu, uderzenia gorąca, obniżenie nastroju czy siły mięśniowej. W efekcie łatwo wpaść w błędne koło frustracji – ona czuje się "nie taka jak dawniej", on wycofany lub bezradny, a rozmowa o seksie staje się coraz trudniejsza.

Dlatego tak ważne jest, by nie zostawać z tym samemu. Wczesne wsparcie specjalistów i podejście, które uwzględnia zarówno ciało, jak i psychikę, pozwala wielu parom nie tylko zachować satysfakcję z bliskości, ale czasem nawet odkryć ją na nowo – w innej, dojrzalszej formie.

W "Teraz ja (...)" pisze pani, że wiele kobiet przychodzi do gabinetu, by "nauczyć się orgazmu" - no właśnie, czy rzeczywiście można się go nauczyć?

Tak, orgazmu naprawdę można się nauczyć – i wcale nie jest to zarezerwowane ani dla bardzo młodych, ani dla "szczęściar". Uczą się go zarówno kobiety dojrzałe, jak i dwudziestolatki. Badania pokazują, że wiele kobiet poznaje reakcje swojego ciała samodzielnie, najczęściej poprzez masturbację, a dopiero później przenosi te doświadczenia do relacji z partnerem lub partnerką. To, że ktoś się tego uczy, nie oznacza, że robi coś źle – oznacza raczej ciekawość i troskę o własną przyjemność.

To nie jest wiedza zdobywana w pięć minut ani po jednej rozmowie w gabinecie. Raczej proces: z ciekawością, próbami, błędami i czasem zmianą zdania. Orgazm nie jest testem do zdania, tylko umiejętnością, którą rozwija się we własnym tempie.

Kluczowe jest odkrycie, jaka stymulacja naprawdę sprawia przyjemność i które obszary ciała na nią reagują. Czasem pomocne bywają gadżety erotyczne, czasem zmiana scenariusza, tempa albo nastroju. Dużą rolę odgrywa też pobudzanie wielu zmysłów naraz – dotyku, wzroku, słuchu, zapachu czy wyobraźni. Seks nie jest bowiem wyłącznie reakcją fizjologiczną. To doświadczenie całego ciała i głowy – a ta, jak wiemy, bywa najważniejszym narządem seksualnym.

Książka przeplatana jest wstawkami z historiami kobiet, które coś zmieniły w swoim życiu, bo "nigdy nie jest za późno". Czy rzeczywiście menopauza może być momentem sprzyjającym diametralnym transformacjom życiowym?

Dla wielu kobiet to bywa najlepszy moment na zmianę, choć jednocześnie jest to czas emocjonalnie bardzo intensywny. Menopauza potrafi zafundować prawdziwy "hormonalny koktajl wybuchowy" – z wahaniami nastroju, zmęczeniem czy niepewnością – ale paradoksalnie właśnie to sprzyja refleksji i odwadze do podejmowania decyzji, które były odkładane na później.

To moment zawieszenia między kryzysem a nowym otwarciem. Często pojawia się pytanie: jeśli nie teraz, to kiedy? I wiele kobiet po raz pierwszy naprawdę zaczyna słuchać siebie.

Sama bardzo utożsamiam się z historią pływaczki – w dzieciństwie dużo pływałam, a po latach wróciłam do tej pasji. To był mój mały, ale znaczący zwrot. Okres między pięćdziesiątką a sześćdziesiątką może być czasem, w którym warto świadomie poukładać życie na nowo – nie po to, by coś udowodnić, ale po to, by wreszcie być po prostu szczęśliwą.

Zapraszamy na grupę FB - #Wszechmocne. To tu będziemy informować na bieżąco o terminach webinarów, wywiadach, nowych historiach.